Taiwan is een relatief klein eiland, ongeveer even groot als Nederland. Het is bosrijk en bergachtig. Reden waarom de meeste van de 23 miljoen inwoners in grote verstedelijkte gebieden langs de kust wonen. Het ligt in de Zuid-Chinese Zee op ongeveer 130 kilometer voor de kust van het Chinese vasteland vanwaar het eeuwenlang bestuurd werd. In 1895 verloor China het eiland aan Japan en beschouwt het sindsdien als ‘afvallige provincie’.

Na afloop van de Tweede Wereldoorlog kwam Taiwan onder het bewind van de door Mao Zedong van het vasteland van China verdreven anti-communistische Kuomintang. Opeenvolgende Chinese leiders sinds Mao hebben getracht de ‘hereniging met het moederland’ dichterbij te brengen. Geen van hen heeft dit onderwerp zo nadrukkelijk op China’s politieke en militaire agenda gezet als de huidige Chinese president, Xi Jinping. Taiwan daarentegen wil niets weten van hereniging. Taiwan is, zoals wel bekend, inmiddels onderdeel van het strategische steekspel tussen de VS en China. Oost-Aziëspecialist en emeritus hoogleraar Rien Segers maakt zich grote zorgen over de toenemende verharding van de relaties tussen China en Taiwan. Hij stelt in zijn boek dat escalatie kan leiden tot de meest ontwrichtende situatie in de mondiale geopolitieke toestand. Segers betoogt dat het grote risico met name ligt in het absolute karakter van de fundamenteel tegengestelde Chinese en Taiwanese visie op hereniging.

De visie van Xi

China heeft onder Xi Jinping een visie ontwikkeld die China moet leiden naar de positie van de leidende grootmacht in de wereld. De annexatie van Taiwan heeft hij onlosmakelijk verbonden met deze ‘Chinese Droom’ zoals hij die noemt. In Xi’s ogen vormt een zelfstandig (laat staan onafhankelijk) Taiwan een enorm risico voor China zelf. Wordt de annexatie niet gerealiseerd, dan is ook de Droom verloren. Volgens Segers gaat Xi Jinping hierin zo ver dat zijn politieke lot ermee verbonden is geraakt: hij heeft geen weg terug meer.

Segers schrijft dat Xi Jinping een aantal instrumenten tot zijn beschikking heeft om de hereniging Taiwan te bewerkstelligen. Primair richt de president zich op het steeds verder losweken van het toch al sterke geïsoleerde Taiwan van zijn bondgenoten. Een belangrijk instrument daarvoor is de economische en militair strategische samenwerking die China andere landen mondiaal aanbiedt op voorwaarde van totale uitsluiting van Taiwan. Verder moeten desinformatie en intimidatie Taiwan en zijn nog resterende bondgenoten overtuigen dat weerstand bieden aan de volgens China onvermijdelijke hereniging zinloos is. Dit wordt onderstreept met een enorme opbouw van de Chinese strijdkrachten. China schrikt er inmiddels al niet meer voor terug deze in te zetten om zijn dreigementen kracht bij te zetten. Indien hereniging niet langs de weg der geleidelijkheid te realiseren is, dan blijft volgens Segers voor Xi Jinping niets anders over dan Taiwan met overweldigende militaire kracht te overmeesteren.

De opties van Taiwan

Taiwan raakt zich ondertussen steeds meer bewust van de groeiende bedreiging en heeft volgens Segers daar zeker iets tegenover te zetten. Taiwan rekent erop dat het vooral moet vertrouwen op het eigen defensieve vermogen. Hulp van buiten is niet zeker. Hoewel de VS Taiwan nog op allerlei manieren concreet steunt, is zelfs deze steun sinds het aantreden van Donald Trump als president niet meer zo vanzelfsprekend als in het verleden. Taiwan heeft een sterke militaire positie. De bergachtige geografie van het eiland werkt in zijn voordeel. Het maakt Chinese amfibische operaties kwetsbaar en bemoeilijkt het concentreren van aanvalstroepen. Grondige oorlogsvoorbereiding en doelgerichte investeringen in Taiwans defensie moeten de prijs van een invasie zo hoog mogelijk opschroeven. Tegelijktertijd werkt Taiwan aan regionale allianties en vindt bondgenoten bij buurlanden die eveneens argwanend naar China kijken. Japan, Australië, Nieuw-Zeeland en de Filipijnen bijvoorbeeld voelen inmiddels de Chinese druk zich afzijdig te houden. Indien deze landen zich (toch) gaan bemoeien met een escalerend conflict tussen China en Taiwan, kan dit onberekenbare consequenties hebben voor de afloop ervan. Ondertussen waakt Taiwan ervoor de relaties met China onnodig te belasten en zoekt de samenwerking waar dat maar mogelijk is. Kortom, Taiwan is, evenals China, ‘absoluut’ in zijn standpunt – dat van (vrijwillige) hereniging geen sprake kan zijn – en toont de bereidheid dit standpunt met hand en tand te verdedigen. 

Ongewisse uitkomsten

Wanneer Xi JinPing de daadwerkelijke annexatie van Taiwan in gang wil zetten, en vooral of hij bereid is dat met geweld te doen, is volgens Segers een moeilijke rekensom, ook voor Xi zelf. De militair-strategische dimensie en Taiwans kracht zijn volgens Segers niet de enige factoren waarmee Xi Jinping rekening heeft te houden. Naast deze externe factoren vormt de binnenlandse situatie een onzeker aspect. Kan Xi voor de volle 100 prodent rekenen op het Chinese leger en met name de legerleiding? Hetzelfde geldt voor de eigen bevolking. Segers wijst op haarscheuren in het beeld van totale controle en loyaliteit. De Chinese binnenlandse economische situatie baart zorgen (hoewel export en buitenlandse handel er stukken beter voor staan). Wat betekent tegenslag of falen voor Xi’s positie en opvolging? Of China sterk genoeg is de annexatie in gang te zetten, daarvoor staan de stoplichten voor China zeker niet op rood – zoals Segers de inschatting van het krachtenveld omschrijft – maar zeker ook nog niet op groen. 

Volgens Segers doen veel analyses voorkomen dat de tegenstellingen tussen China en Taiwan regelrecht zullen uitdraaien op een gewapend conflict. Segers is er echter van overtuigd dat alle betrokken partijen inzien dat een dergelijke escalatie tot een mondiale geoplitieke en economische chaos zal leiden met ongewisse uitkomsten voor hen zelf. Geen van de hoofdrolspelers wenst dit, en dit verenigt hen, zo verwoordt Segers het. Hij pleit voor een ‘(preventieve) afschrikkingstrategie’. Taiwan en zijn bondgenoten – ook Europa – moeten op een breed vlak en nog nadrukkelijker defensieve strategiën implementeren en daaraan concrete maatregelen koppelen. China moet ervan overtuigd blijven dat een geweldadige annexatie (nog steeds) moeilijk en problematisch zal zijn. Tegelijkertijd is het zaak de status quo te handhaven door ‘management, inperking van aggressieve acties en voortdurende beheersing’. Segers vat het samen met ‘tijd rekken om op iets langere termijn tot een bevredigende oplossing te komen’. Hij geeft toe dat deze strategie op dit moment alle schijn tegen heeft. 

Waar het gaat over Taiwan en China zijn het vooral de militair getinte incidenten die de aandacht van de media trekken. De waarde van Segers’ analyse ligt erin dat deze duidelijk maakt dat er naast de militaire dimensie nog tal van andere factoren zijn die de Chinese gedragslijn ten aanzien van de hereniging met Taiwan beïnvloeden. Hoewel Segers’ analyse door nogal wat herhalingen niet altijd even makkelijk te volgen is, is Taiwan voor degenen die meer achtergrond en verdieping bij de actuele ontwikkelingen met betrekking tot de status van het eiland willen hebben, zeker een interessant boek.

Lkol b.d. drs. Jan-Leendert Voetelink

Taiwan

Het nieuwe geopolitieke brandpunt

Door Rien T. Segers

Amsterdam (Balans) 2026 

224 blz. – ISBN 9789463824866