De Zwitserse militair historicus Adrien Fontanellaz, die eerder voor Helion & Company meeschreef aan de reeks War in Ukraine, probeert met zijn boek The Ukrainian Army. A Military History 1991-2025 misschien wel het sterkste leger van Europa te duiden: de Oekraïense strijdkrachten. Het boek is de Engelse vertaling van L’armée ukrainienne. Une histoire militaire et immédiate 1991-2025, dat in 2025 verscheen. Gek genoeg bestaat er nauwelijks literatuur die een overzicht geeft van de recente historische ontwikkeling van deze strijdkrachten, die al sinds 2014 in oorlog zijn met Rusland. Fontanellaz’ boek is het eerste Engelstalige werk dat een zo compleet mogelijk overzicht probeert te geven.

 

Bonte verzameling

Wie de eerste twee hoofdstukken leest, moet zich bijna wel afvragen hoe het huidige Oekraïense leger de Russische strijdkrachten al zo lang weet tegen te houden. Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie betekende weliswaar dat het leger, de marine en de luchtmacht grote hoeveelheden materieel in de schoot geworpen kregen, maar er was onvoldoende budget om al dat materieel te onderhouden en het personeel fatsoenlijk te betalen. Het resultaat was dat het Oekraïense leger in 2014, aan de vooravond van de Russische annexatie van de Krim en de daaropvolgende operaties in de Donbas, in verval verkeerde.

 

Een adequaat antwoord van de Oekraïense strijdkrachten op de Russische operaties op de Krim bleef aanvankelijk dan ook uit. Ook in de oostelijke Donbas-regio slaagden separatisten, gesteund door Russische speciale eenheden, erin steden en dorpen over te nemen. Een belangrijk deel van de reactie hierop kwam van buiten de staat: Oekraïense industriëlen en politieke bewegingen financierden eigen milities die de strijd aangingen met de separatisten en hun Russische helpers. Het was een bonte verzameling. Er vochten harde kernen van voetbalclubs, Tsjetsjeense vrijwilligers die in de strijd tegen Rusland een kans zagen om aandacht te vragen voor de onderdrukking van hun thuisland en leden van rechts-nationalistische bewegingen. Tot op de dag van vandaag laat de erfenis van deze vrijwilligerseenheden zich gelden in de Oekraïense strijdkrachten. Eenheden zoals het 1e Korps ‘Azov’ van de Nationale Garde en het 49e Aanvalsbataljon ‘Karpatska Sitsj’ van het leger vinden hun oorsprong in 2014 en 2015.

 

Wederopbouw

Wellicht paradoxaal, maar de tegenslagen van 2014 en 2015 luidden ook een wederopbouw van de strijdkrachten in. De prijs was echter hoog geweest. Volgens Fontanellaz sneuvelden tussen april 2014 en december 2016 ruim 2600 Oekraïense militairen en verloor het leger meer dan 800 tanks en pantservoertuigen. Deze verliezen waren een voorbode van het soort oorlog dat na de grootschalige Russische invasie van februari 2022 op veel grotere schaal terugkeerde. Elders in Europa drong de intensiteit van dit conflict destijds nog nauwelijks door. 

 

De wederopbouw bestond uit een groei van het aantal militairen, een doctrine op basis van NAVO-standaarden, de invoering van nieuw materieel (bijvoorbeeld het BTR-4 pantservoertuig en het antitanksysteem Stoegna) vanuit de eigen defensie-industrie en de eerste stappen op weg naar digitalisering van C2-systemen. Vanuit de vrijwilligersorganisatie Aerozvidka (letterlijk: luchtverkenning) werd het commandovoeringssysteem Delta ontwikkeld en volgden de eerste experimenten met de inzet van drones. 

 

Details over de Russisch-Oekraïense oorlog

De hoofdstukken vijf tot en met achttien beschrijven in detail de Russisch-Oekraïense oorlog vanaf februari 2022. De grootschalige Russische invasie die toch nog onverwacht kwam, de geringe weerstand tegen de Russische operaties vanuit de Krim en het zuiden van Rusland waardoor het zuidoosten van Oekraïne, inclusief Marioepol, in Russische handen viel, maar ook de eerste succesvolle tegenaanvallen waarbij de Oekraïense strijdkrachten al in het najaar van 2022 grote delen van de districten Charkiv en Cherson wisten te heroveren. Ook de strijd in de lucht en op de Zwarte Zee krijgt aandacht, waarbij de Oekraïense marine, vooral gesteund door speciale eenheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten SBU en HUR,  de Russische vloot de havens indreef met de inzet van antischeepsraketten en zeedrones (unmanned surface vehicles) zoals de Sea Baby en Magura. 

 

Een lacune van het boek is de geringe aandacht voor dronetechnologie. De snelle opkomst van quadcopterdrones aan het front krijgt slechts twee pagina’s. Toch is het juist de inzet van deze middelen die het slagveld veranderde. Grootschalige operaties met gemechaniseerde eenheden (wat de Russen nog lang bleven proberen) waren vaak gedoemd om te mislukken door de permanente aanwezigheid van surveillancedrones en daaropvolgende aanvallen van kamikazedrones. Ook de opkomst van middellange- en langeafstandsdrones zoals de FP-1/2 benoemt Fontanellaz nauwelijks. 

 

Schaduwoorlog

Het hoofdstuk ‘The Shadow War’ is daarentegen een interessante aanvulling. De auteur beschrijft hierin de strijd van de SBU tegen Russische netwerken in Oekraïne, deels ook binnen de eigen gelederen, en de veelzijdige operaties van de militaire inlichtingendienst HUR: van cyberaanvallen en liquidaties van Russische officieren op Russisch grondgebied tot operaties tegen Wagnereenheden in Syrië en Soedan. Die indeling is wel te schematisch. Fontanellaz presenteert de SBU vrijwel uitsluitend als binnenlandse dienst, terwijl de SBU ook in Rusland actief is, met onder meer droneoperaties en liquidaties van Russische generaals. Ook de Oekraïense Special Operations Forces (SSO) komen aan bod,  met hun rol in de ondersteuning van het verzet in de bezette gebieden.

 

Het boek is een momentopname van een oorlog die nog gaande is. Dat merk je: juist de technologie die het slagveld het snelst verandert krijgt de minste ruimte. In het voorjaar van 2025 heeft Fontanellaz een harde knip gezet in zijn analyse van de oorlog. Als overzicht van de weg die de Oekraïense strijdkrachten sinds 1991 hebben afgelegd is zijn boek desalniettemin een waardevolle bijdrage aan de schaarse literatuur en dankzij de vele kaarten en illustraties ook nog eens prettig leesbaar.

 

Lkol Peter Schrijver MA, NLDA FMW

 

The Ukrainian Army

A Military History 1991-2025

Door Adrien Fontanellaz

Warwick (Helion & Company) 2026

184 blz. – ISBN 9781806723706

The Ukrainian Army

Over de auteur(s)

Luitenant-kolonel Peter Schrijver MA

Luitenant-kolonel Peter Schrijver is promovendus aan de Faculteit Militaire Wetenschappen van de Nederlandse Defensie Academie.

Gepubliceerd in