Een goede oratie zet mensen aan het denken. Dat deed de rede waarmee Floribert Baudet op 1 oktober het ambt aanvaardde van hoogleraar Militaire Geschiedenis en Strategie aan de Faculteit Militaire Wetenschappen van de Nederlandse Defensie Academie, met de pakkende ondertitel: ‘Officieren weer leren lezen’. Het punt dat mij het meest bijbleef kwam tegen het einde. Baudet stelde dat het leggen van de kiem voor strategische geletterdheid in de initiële officiersopleiding misschien nog wel belangrijker is dan het aanleren van tactische bekwaamheid, ook nu de Korte Officiersopleiding is teruggebracht tot 35 weken. Een gedurfde uitspraak, die hij onderbouwde met een historische observatie: tactische en technologische superioriteit gaan moeiteloos samen met strategisch analfabetisme.[1] 

 

Als promovendus die maritieme veiligheid vanuit historisch perspectief onderzoekt, sloeg dat punt bij mij direct aan. Het debat over de Rode Zee, de Straat van Hormuz en de Zwarte Zee draait de laatste tijd vooral om middelen, zoals drones, antischipraketten en onbemenste vaartuigen boven en onder water. Die focus is begrijpelijk, want asymmetrische capaciteiten lijken zelfs de sterkste marine ter wereld serieus uit te dagen. Maar als historicus probeer ik uit te zoomen, en dan blijft Baudets vraag vaak buiten beeld. Welke strategie gaat er eigenlijk schuil achter die middelen, bij de tegenstander en bij onszelf?

 

Strategie als vertrekpunt

Momenteel lees ik de biografie van admiraal Liu Huaqing, die vaak wordt gezien als de vader van de moderne Chinese marine, met de veelzeggende titel China’s Mahan.[2] Liu was een jonge revolutionair met weinig vooruitzichten toen hij zich bij het Rode Leger aansloot in 1930. Na de revolutie werd hij, net als sommige andere landmachtofficieren, zonder veel keuze naar de marineacademie in Dalian gestuurd, terwijl hij volgens zijn biograaf nog nooit de zee had gezien. De partijtop had besloten dat China spoedig een marine nodig had, vooral vanwege de Nationalistische vloot op Taiwan, die met Amerikaanse steun veel sterker was.

 

Wat mij opvalt is hoe centraal strategisch denken in het hele verhaal staat, ondanks de haast om de technologische achterstand in te lopen. Marine- en partijtop voerden voortdurend discussies over strategische prioriteiten. Daarbij werden bekende strategen zoals Alfred Thayer Mahan en de Sovjetadmiraal Sergej Gorsjkov uitgebreid bestudeerd, zowel om er lessen uit te trekken als om ze te bekritiseren. Die belangstelling voor Mahan nam vanaf de jaren negentig een verdere vlucht, toen zijn werk in China op grotere schaal werd vertaald en besproken.[3]

 

De verkeerde maatstaf?

Daar staat een in het Westen populair beeld tegenover: dat van een Chinese krijgsmacht die lijdt aan de ‘vredesziekte’ (和平病), een gebrek aan gevechtservaring na decennia zonder grote militaire operaties.[4] Ook Xi Jinping heeft ernaar verwezen, al ontbreken zulke zelfkritische termen grotendeels in publicaties voor een buitenlands publiek.[5] Westerse krijgsmachten zouden die ervaring wel hebben, onder meer uit Irak en Afghanistan. 

 

Maar hoeveel maakt die voorsprong eigenlijk uit? Gevechtservaring doet ertoe, maar de westerse ervaring stamt vooral uit expeditionaire missies en counterinsurgency, terwijl we ons nu weer moeten voorbereiden op interstatelijk conflict. Belangrijker nog, aan die ervaring lag niet altijd een strategie ten grondslag. Zoals Baudet memoreerde, sprak Isabelle Duyvesteyn in 2013 al van ‘strategisch analfabetisme’: de Nederlandse krijgsmacht werd na de Koude Oorlog veelvuldig ingezet, maar zelden op basis van een militaire strategie.[6] Het einde van de Amerikaanse aanwezigheid in Afghanistan en de huidige oorlog met Iran, waarin een strategie of zelfs concrete doelen ver te zoeken lijken, maken het beeld van een Chinese strategische achterstand op zijn minst minder overtuigend.

 

Als tactische en operationele ervaring zo makkelijk samengaat met strategisch analfabetisme, kijken we misschien naar de verkeerde achterstand. Wie een tegenstander vooral afmeet aan zijn operationele ervaring, maakt wellicht dezelfde denkfout als de generaties Duitse officieren die, zoals Baudet opmerkte, Hannibals overwinning bij Cannae bestudeerden en vergaten dat Rome de oorlog won.

 

Alle machtsmiddelen van de staat

Baudet benadrukte verder ook dat strategische geletterdheid de bestudering vraagt van alle machtsmiddelen van de staat, niet alleen het militaire. Dat doet denken aan de Amerikaanse diplomaat George Kennan, die politieke oorlogvoering in 1948 omschreef als ‘the employment of all the means at a nation’s command, short of war’. In de Chinese context is dat bijna een tautologie, zoals ik eerder in The Strategy Bridge betoogde: het gebruik van alle middelen is daar geen apart concept, maar de kern van strategie zelf.[7]

 

Dat is in het maritieme domein goed zichtbaar. China’s maritieme strategie reikt veel verder dan enkel de marine. Ze omvat ook de scheepsbouw, havenontwikkeling, de koopvaardij en de vissersvloten, tot de maritieme militie en kustwacht aan toe. Bovendien is ze nauw verweven met de bredere plannen van de partij, wat vaak als grand strategy wordt omschreven. Het streven om een ‘maritieme grootmacht’ te worden, sinds 2012 formeel partijbeleid, gaat hand in hand met economische projecten als de Maritieme Zijderoute. Zo versterkt China zijn positie zonder dat er een schot wordt gelost.

 

Wat dit betekent voor de Nederlandse officier

Dat betekent niet dat China alle antwoorden heeft, of dat strategisch denken daar in de cultuur zit. Dat zou precies de ahistorische redenering zijn waartegen Baudet waarschuwde. Strategie is altijd een antwoord op een specifieke, door de geschiedenis gevormde situatie, ook in China. Baudet liet bovendien zien dat ook Nederland strategie ooit breder opvatte: in de vroege Koude Oorlog zag de regering de opbouw van de verzorgingsstaat als middel om radicalisering te voorkomen. ‘Het werkelijke schild van de vrijheid’, zo vat Baudet het samen, ‘was niet de krijgsmacht, het was de samenleving.’ Wel laat het Chinese voorbeeld zien dat strategische geletterdheid ook betekent dat je een mogelijke tegenstander op zijn eigen voorwaarden leert lezen, en dat je niet alleen zijn materiële capaciteiten optelt, maar ook begrijpt hoe hij civiele en militaire middelen combineert.

 

Voor de officier die in 35 weken wordt opgeleid is dat geen bijzaak. De drones van vandaag zijn morgen wellicht weer achterhaald, maar het vermogen om te begrijpen waarom een tegenstander bepaalde keuzes maakt blijft relevant. Baudet eindigde met een eenvoudige oproep, die ook deze column passend afsluit: lees! 

 


[2] Xiaobing Li, China’s Mahan. Admiral Liu Huaqing and the Rise of the Modern Chinese Navy (Annapolis, Naval Institute Press, 2026).

[3] Zhang Wei en Shazeda Ahmed, 'A General Review of the History of China’s Sea-Power Theory Development', Naval War College Review 68, No. 4 (2018). 

[5] Charlie Lyons Jones, 'Xi Believes a ‘Peace Disease’ Hampers China’s Military Modernisation', The Strategist, 26 augustus 2019'; Adam Ni en Bates Gill, 'Is It Time for a ‘New Way of War?’ What China’s Army Reforms Mean for the Rest of the World', The Conversation, 23 april 2020. 

Over de auteur(s)

Pieter W.G. Zhao MA

Pieter W.G. Zhao is a graduate in International Security at the Paris School of International Affairs of Sciences Po, Paris. He also holds a B.A. and M.A. (cum laude) in History specialized in modern maritime history and international relations from the Erasmus University in Rotterdam, the Netherlands. His research interests include maritime security, geostrategy, and the Indo-Pacific region. 

Gepubliceerd in